Op naar Noord

Frank Alsema wilde graag een prominente opgang, ‘een statement’, al is dat voor deze wenteltrap een understatement. Hij is robuust en gigantisch en staat centraal in de hal. “Ik heb ‘m uit een BMW-showroom in Den Haag.”

Zijn huis is van de grond af opgetrokken uit Marktplaatsvondsten. De kozijnen die daar vanwege meetfouten zijn gedumpt, zitten nu aan de voorgevel aan de Monnikskapstraat. Op het balkon staat een honderd jaar oud smeedijzeren hekwerk uit de Lingestreek, binnen hangen brandwerende deuren uit de UvA en een ziekenhuispoort uit Zutphen wacht op een bestemming. “Kijk, dit is een granaatinslag geweest,” zegt Alsema, wijzend op twee gebroken spijlen.

Dit is geen huis, dit is een levenswerk. Alsema verzamelde de materialen en architect John Zondag tekende er een woonwerkhuis van. “Het is andersom ontworpen.” Dat vergt veel geduld. “Je moet niet alles meteen af willen hebben. Je moet ook leven. Ik ben gisteren een dag weg geweest op de racefiets.”

De bouwmethode, niet voor iedereen weggelegd, heeft twee grote voordelen: het is goedkoop en je houdt je persoonlijke CO2-voetfadruk klein. Helemaal als je het zo duurzaam maakt als Alsema.

Onder het huis ligt een bassin voor zesduizend liter regenwater. Daarmee worden de wc’s doorgespoeld, de was gedraaid en de dakakker bewaterd. De houtkachel heeft een fijnstoffilter. Ook voorziet hij in eigen stroom en warmte.

Alsema scharrelde niet alleen indrukwekkend veel spullen naar Buiksloterham, hij formuleerde er ook een circulaire filosofie bij. Uiteindelijk staat hier Palais Récup (350 vierkante meter!). Van het Franse woord récupération, dat ‘terugwinnen’ en ‘herstel’ betekent.

Met boven een woning voor hemzelf en beneden ‘the third place’ – “een plek voor een lezing, een pop-up winkel of een expositie. Achter komen drie appartementen voor ouderen. “Ik zou het mooi vinden als zij the third place gaan draaien. Nu zijn er nog programmeerbare plekken in Noord, maar die verdwijnen misschien ook. Als alles dan vol zit met Starbucks, hebben we altijd deze vrije ruimte nog.”

 

Dit artikel is gepubliceerd in Parool 3 juni 2017, special Op naar Noord, p. 38-39, tekst Malika Sevil, foto’s Erik Smits.

Sneak preview

Vanmiddag Hemelvaartsdag, verjaardag en sneak preview van Palais Récup in Buiksloterham in één. “Een zelfbouwhuis (met Dakakkers en Wormenhotel en Gewildgroei tegels) van Frank Alsema… opgebouwd met (je gelooft het bijna niet!) heel veel materiaal van Marktplaats. De vlag ging in top! Wat een prachtig huis is het geworden!”, schreef Emile van Rinsum op Facebook.

Tegels van Gewildgroei
De trap uit BMW garage
Kas op het dak
Dakakker

 

 

 

 

 

Andersom ontwerpen

Waarom alles nieuw aanschaffen, als je veel bouwmaterialen voor minder dan de helft en soms zelf gratis kunt vinden? Palais Récup is andersom ontworpen; eerst de materialen, daarna het ontwerp. Met maximale vrijheid voor functionaliteit en experiment; een zelfbouw laboratorium.

Eigenbouwer Frank Alsema verzamelde eerst wat hij mooi vond en dacht te kunnen gebruiken. Met deze ‘database’ aan materialen vroeg hij architect John Zondag hier een huis omheen te ontwerpen.

Vrije ruimte

De benedenruimte van het voorhuis is beschikbaar als ‘vrije ruimte’. Bewoners van het huis en uit de buurt programmeren de ruimte met initiatieven die iets toevoegen aan het huis, de wijk of de stad; tijdelijke winkelruimte, een ontmoetingsplek of expositieruimte.

In de vrije ruimte van Palais Récup wordt geëxperimenteerd met andere manieren van ondernemerschap en betaling, zoals ruilhandel en ‘pay as you like’. Het biedt ruimte voor lokale initiatieven met de bewoners van het pand en uit de wijk. Je leert over het duurzame verhaal van het huis in relatie tot de circulaire ambitie van de wijk. Het is een ‘third place; een plek tussen publiek en privé waar je naar toe komt om te ontspannen, te ontmoeten en nieuwe ideeën op te doen.

Empathisch wonen

Het achterhuis van Palais Récup bestaat uit drie eenpersoons appartementen met verschillende buitenruimtes. Het huis ligt midden in het zich razendsnel ontwikkelende Amsterdam Noord; een sfeervolle woon- en werkplek voor bewuste bewoners, met uitzicht op de NDSM-werf en het Papaverpark.

De ruime garage op begane grond biedt ruimte aan fietsen en auto’s. In het huis vind je verder een binnentuin, een ruim balkon en een dakterras. Via een loopbrug kunnen de bewoners oversteken naar de daktuin van het voorhuis om te tuinieren.

De bewoners van Palais Récup dragen bij aan de circulaire visie van het huis en geven wat terug om hier te wonen. Ze hebben een rol in de programmering van de vrije ruimte van het huis en helpen mee de circulaire energie te laten stromen, letterlijk en figuurlijk. De bewoners ervaren hoe het is om te wonen in een duurzaam huis.

Het huis richt zich op ouderen die in een actieve omgeving willen wonen. Hoe kun je vrij blijven wonen, ook als je ouder wordt? Een empathische woning ‘voelt mee’ met de behoefte van de bewoner. Het ontwerp biedt ruimte voor een lift die je naar de derde verdieping brengt. Op welke manier zouden we die kunnen financieren?

Studio

Een 24 hour office met binnentuin op de 1e etage.

Appartement

Een tweekamerappartement met ruim balkon op de 2e etage.

Loft

Een city loft met prachtig uitzicht over de NDSM en groot dakterras op de 3e etage.

 

Zelfbouw laboratorium

In het huis worden veel duurzame technieken door elkaar heen gebruikt. De experimenten met watervoorzieningen en het combineren van verschillende warmtebronnen maken het huis (zoveel mogelijk) autarkisch en duurzaam.

Onder het huis ligt een regenzak die 6.000 liter regenwater opvangt. Dit wordt gebruikt voor het doorspoelen van de toiletten, de wasmachine en het besproeien van de daktuinen. Er is een dakvijver in de maak, waarin regenwater kan worden ‘gebufferd’. Het dakakker (groendak) maakt effectief gebruik van regenwater door bakken van 10 cm diep, een drainagelaag met waterreservoir en substraatlaag van vulkaangrond waarin de groente wordt gekweekt.

Palais Récup wordt verwarmd door een combinatie van heat pipes, die een groot warmtevat verwarmen. Voor de koudere dagen is hier ook een cv-pelletkachel op aangesloten. Als het nog kouder is, of gewoon voor de gezelligheid, verbrandt een speksteenkachel de houtrestanten van de bouw. De schadelijke gevolgen van de rook worden opgevangen door een fijnstoffilter op het dak. De warmte in het huis wordt ook geregeld door optimale zoninval; de overstek in het ontwerp zorgt ervoor dat het huis in de winter optimaal door de zon wordt verwarmd en in de zomer juist gekoeld.

De lucht in het huis wordt ververst door een WTW (warmte terugwin) installatie. En vierentwintig zonnepanelen op het dak voorzien het huis van elektriciteit.

Materialen van Marktplaats

Alle materialen uit het huis hebben een verhaal. De basisingrediënten voor het ontwerp zijn onder meer een zwaar ijzeren hek van een ziekenhuis uit Zutphen, dat nog een granaatgat heeft uit de tweede wereldoorlog. Een complete glazen en stenen gevel van een failliete projectontwikkelaar in Brabant uit de tijd van de bouwcrisis. Een leistenen gevel gemaakt van het dak van een kerk uit Opdam. Een hijshaak van een jaren ‘30 pakhuis uit Rotterdam. En een gietijzeren steunbalk van het station in Tilburg. Geklonken brugdelen van een brug in België…

Twee enorme, aan elkaar gelaste wenteltrappen uit een BMW garage in Den Haag. Kerkdeuren uit een jaren ‘30 kerk in Noordwijk. Veel aluminium kozijnen met een meetfout uit diverse bouwprojecten. Een honderd jaar oude gietijzeren wenteltrap, die 10 jaar met een theatergroep is meegereisd en oorspronkelijk komt uit een Belgische fabriek. De schoorsteen is gemaakt van honderd jaar oude ‘gesmoorde paepen’; zwarte metselstenen uit Shanghai.

Gedurende de bouw zijn bepaalde onderdelen uit het oorspronkelijke ontwerp losgelaten en opnieuw ontstaan, zoals de ‘folly’ op het dak; een kas van hergebruikte kozijnen uit jaren ‘30 panden in Hilversum.